ВЕСТИЕДНАКВИИМПУЛС
Во тренд

Зборовите имаат тежина: Мал водич за соодветна терминологија кога зборуваме за лицата со попреченост

Зборовите што ги користиме го обликуваат начинот на кој го гледаме светот. Во секојдневниот говор, но и во медиумите, честопати се користат термини кои се застарени, медицински застарени или, несвесно, навредливи и покровителски.

Да се користи соодветна терминологија не значи „политичка коректност“, туку почит кон достоинството и идентитетот на секој човек.

Еве практичен водич за тоа како правилно да зборуваме и пишуваме, со едноставни објаснувања зошто одредени зборови треба да ги оставиме во минатото.

1. Личноста е секогаш на прво место

Ова е златното правило во соодветното изразување. Човекот е секогаш пред неговото состојба или дијагноза.

Наместо… ✅ Користи: Зошто?
Инвалид, инвалиди, хендикепирани Лице со попреченост / Лица со попреченост Зборот „инвалид“ потекнува од латинскиот invalidus што буквално значи „неважечки“ или „без вредност“. Зборот „хендикеп“ потекнува од спортски термини каде означува пречка. Со формулацијата „лице со попреченост“, ставаме акцент на тоа дека станува збор за човек, а попреченоста е само една од неговите карактеристики.
Слепи, Глуви (како опширни именки) Лица со оштетен вид, Лица со оштетен слух (или глуви/слепи лица како придавка) Кога за цела група луѓе користиме само една карактеристика (на пр. „Слепите бараат…“), го сведуваме нивниот цел идентитет само на оштетувањето.

2. Попреченоста не е болест ниту „страдање“

Често во медиумите може да се сретнат драматични формулации кои наместо емпатија, поттикнуваат сожување.

Наместо… ✅ Користи: Зошто?
Болни од…, Страда од…, Жртва на… Има [состојба], Лице со [дијагноза] (на пр. лице со церебрална парализа) Попреченоста сама по себе не е болест. Многу лица со попреченост се потполно здрави луѓе. Користењето зборови како „страда“ или „пати“ непотребно ги поставува во улога на жртви.
Врзан за количка, Заробен во количка Користи количка / Корисник на инвалидска количка Количката не е затвор – таа е помагало кое на лицето му овозможува движење, слобода и независност.

3. Развојни и интелектуални попречености

Ова е област каде сè уште се користат многу застарени термини кои денес се сметаат за навредливи.

Наместо… ✅ Користи: Зошто?
Ретaрдиран, Бавен, Ментално заостанат Лице со интелектуална попреченост Застарените медицински класификации денес се користат како навреди во секојдневниот говор. Единствен соодветен термин е „интелектуална попреченост“.
Даунист, Дауновци Лице со Даунов синдром Нема потреба од генерички скратеници или етикети. Синдромот е состојба, а не идентитет на личноста.
Аутистичен (како етикета за цела личност) Лице со аутизам или Лице од аутистичниот спектар Аутизмот е спектар на состојби и секоја личност го доживува различно.

4. Избегнувајте ја замката на „херојството“ и „нормалноста“

Две многу чести грешки во секојдневниот говор:

  • Користење на зборот „нормален“ за сите останати:

    • ❌ „Тој е во количка, а брат му е нормален.“

    • ✅ „Тој користи количка, а брат му е лице без попреченост.“

    • Причина: Кога луѓето без попреченост се нарекуваат „нормални“, несвесно се испраќа порака дека лицата со попреченост се „ненормални“.

  • Прекумерно сензационализирање („Инспиративно херојство“):

    • Наслов од типот: „Вистински херој: И покрај попреченоста, отиде до продавница!“

    • Причина: Кога секојдневните активности на лицата со попреченост ги прикажуваме како „неверојатни подвизи“, несвесно ги намалуваме очекувањата од нив и ги третираме како понеспособни отколку што се.

Златно правило за крај:

Ако не сте сигурни кој термин да го употребите, најдобриот начин е едноставно да ја прашате самата личност како претпочита да биде ословена. Соодветната терминологија не е пречка во комуникацијата – таа е првиот чекор кон вистинска инклузија.

Редакција Брц

Back to top button