ВЕСТИИМПУЛСМАКЕДОНИЈА
Во тренд

11 октомври во Прилеп: Ноќта кога 16 партизани тргнаа во првата вооружена акција

Од подготовките зад Маркови Кули до нападите врз полицискиот участок, затворот и телефонските врски: сведоштвото на учесникот Коле Чашуле открива како се одвивала ноќта на 11 октомври 1941 година.

На 11 октомври 1941 година, во Прилеп се подготвувала вооружена акција што ќе остане запаметена како почеток на организираното вооружено востание против окупаторската власт во Македонија. Нејзиниот тек го реконструираме преку документи од Државниот архив и сеќавањата на луѓето што учествувале во неа, меѓу кои е и писателот Коле Чашуле и Вера Ацева.

Подготовките почнале пред да се стемни

Подготовките не започнале на самиот 11 октомври. Во прилепската партиска организација уште претходно се собирале оружје, муниција, храна, шатори и друга опрема. Се организирале групи и се одржувала обука за ракување со оружје.

Според реконструкцијата на настаните во академски труд посветен на Крсте Црвенковски, на 8 октомври во Прилеп пристигнал Лазар Колишевски, по што локалното раководство донело одлука акцијата да се изврши на 11 октомври. Последните подготовки биле направени на 10 октомври, а биле известени и партиските организации, младинската организација и луѓето што им помагале на илегалците.

На самиот ден на акцијата пристигнала и Вера Мирчева со порака да се одложи нападот. Сепак, раководството во Прилеп одлучило да продолжи со планот.

Вера Ацева имала значајна улога во подготовките за вооружената акција во Прилеп. Како секретарка на Месниот комитет на КПЈ во градот, таа учествувала во организацијата на востанието и во одржувањето на решеноста акцијата да се спроведе и покрај обидите таа да биде одложена. Во своето сеќавање за почетокот на нападот, Ацева го опишува моментот кога ги слушнала експлозиите и погледнала на часовникот: „Гледам на часовникот – точно е 22 часот и 2 минути. Готово, почна!“ Нејзиното сведоштво го доловува мигот кога подготовките прераснале во вооружена акција, а Прилеп станал местото на почетокот на востанието против бугарската окупаторска власт.

Пред стемнување: собирање зад Маркови Кули

Учесниците се собирале на договореното место во близина на Маркови Кули, во пределот под Црвени Стени. Во сведоштвото на Коле Чашуле, пренесено во историската литература, се опишува како пристигнувале нови борци, како се проверувале пушките и се подготвувала муницијата.

Чашуле се сеќава на нетрпението додека борците чекале да се стемни. Во градот, според разговорите што ги пренесува, секојдневието навидум продолжувало нормално. Тоа било важно за планот: акцијата требало да започне без окупаторската власт навреме да ја открие.

Во изворите има разлика во наведениот број собрани борци: се споменуваат 35, односно 38 присутни. За самата акција биле избрани 16 доброволци, под команда на Трајко Бошковски – Тарцан.

Историски фотографии на борците – музејска поставка „11 Октомври“

Три групи, три задачи

По стемнувањето, учесниците биле поделени во три групи.

Првата, предводена од Аспарух Јосифоски, требало да го нападне полицискиот участок. Во неа биле и Душко Наумоски, Блаже Спиркоски, Драган Спиркоски и Милан Димоски.

Втората група, предводена од Никола Попоски, имала задача да го нападне затворот и да се обиде да ги ослободи затворените. Во неа биле Душко Ристески, Мице Козар, Благоја Корубиноски, Пецо Крстески и Јонче Јанески.

Третата група, во која биле Киро Ќососки, Коле Чашуле, Мице Димески, Киро Базерко и Крсте Црвенковски, требало да ги прекине телефонските врски.

Планот предвидувал нападите да се изведат координирано, за да се нарушат полициските комуникации и да се извршат акциите врз клучните цели во градот.

Ноќта: прекинати врски и пукотници

Во својот опис, Чашуле раскажува дека неговата група прва почнала да ги прекинува телефонските жици. Првиот обид не успеал, но следните биле успешни. По краткиот спој, светлината од електричната инсталација го осветлила просторот, а во телефонската централа почнале да пукаат светилките.

Потоа се слушнале истрели од правецот на полицискиот участок. Тоа бил знак дека започнала и акцијата на другата група. Следувале експлозии и пукотници, а полицајците затекнати на улиците се разбегале. Од касарната се огласила труба за тревога.

Според сеќавањето на Чашуле, учесниците потоа се повлекле кон договореното место за собирање. Таму се преброиле и утврдиле дека нивната група успешно ги прекинала телефонските врски.

По акцијата: потера и апсења

Акцијата не значела дека сите учесници успеале безбедно да се повлечат. По нападите, полицијата започнала потера, а дел од партизаните биле уапсени. Крсте Црвенковски со помала група се засолнил во пределот на Маркови Кули, додека дел од борците под водство на Борка Талески и Тарцан подоцна се повлекле кон Ропотово.

Нападот врз полицискиот участок, затворот и телефонските врски останал запишан како почеток на организираното вооружено востание во Македонија.

Back to top button