И покрај итните напори на медиумската индустрија да стигне до нова публика, во Обединетото Кралство постојат дури 1,2 милиони возрасни луѓе кои ниту еден мејнстрим медиум во моментов не се обидува да ги пресретне. Според податоците на хуманитарната организација „Менкап“ (Mencap), оваа бројка ги претставува луѓето со попреченост во учењето, што е повеќе од 2% од вкупната популација во земјата. Овој сериозен јаз во инклузивноста е детално анализиран во најновиот извештај на Вилијам Кремер, изработен како дел од неговото стипендирање во Институтот Ројтерс (Reuters Institute), за чии потреби беа спроведени панели со 31 лице со попреченост во учењето и/или аутизам ширум Англија и Велс.
Бариери во информирањето: Пребрзо, неразбирливо и застрашувачки
Истражувањата на јавниот сервис ББЦ (BBC) кои датираат уште од далечната 2005 година покажаа дека три четвртини од лицата со попреченост во учењето гледаат телевизиски вести, но за мнозинството од нив е тешко да ги следат. Речиси половина од испитаниците тогаш изјавиле дека во вестите се користат премногу непознати зборови, една третина посочиле дека брзината на презентирање е преголема, додека останатите нагласиле дека вестите содржат премногу информации одеднаш, скокаат од една на друга сторија без доволно контекст или пак предизвикуваат емоционална вознемиреност.
Две децении подоцна, состојбата на теренот е речиси непроменета. Учесниците во најновите фокус-групи конзистентно ги опишуваат истите бариери, нагласувајќи дека не ја оспоруваат нивната желба да знаат што се случува во светот, туку реалниот пристап до информациите. Голем дел од нив се соочуваат со анксиозност и страв поради приказни кои не ги разбираат целосно, особено кога на известувањето му недостига соодветен контекст или разрешница. Проблемот не лежи во недостигот на интерес кај оваа група граѓани, туку во недостигот на пристапна инфраструктура за демократско учество и социјална инклузија.
Меѓународни практики: Модели кои веќе функционираат во светот
Додека Велика Британија има направено релативно малку во овој простор, неколку други земји веќе експериментираат со полесни и попристапни форми на новинарство кои докажуваат дека инклузивноста не значи уривање на професионалните стандарди.
Во Германија и Австрија, јавните радиодифузери нудат секојдневни телевизиски вести напишани на едноставен јазик (plain language), кои се пренесуваат побавно и со поедноставна структура на речениците. Овие програми не се третираат како маргинални или опционални, туку се целосно интегрирани во мејнстрим информативните операции.
Во Норвешка, непрофитниот канал „ТВ Бра“ (TV Bra) оди чекор подалеку во делот на репрезентацијата и вработува репортери со попреченост во учењето и аутизам кои продуцираат неделна информативна емисија, покривајќи сè – од локални теми до парламентарна политика.
Сличен пример во Обединетото Кралство е подкастот „Пипл Фрст“ (People First) во Јоркшир, кој е целосно воден од лица со попреченост во учењето кои сами го одредуваат уредувачкиот правец и ги интервјуираат гостите.
Во Соединетите Американски Држави, истражувачкиот медиум „ПроПублика“ (ProPublica) направи успешен спој спарувајќи ги своите детални истражувања со нивни полесно разбирливи верзии и јавни настани, што подоцна доведе до создавање на платформата „Plain Truth Project“ која се занимава со дистилирање на најдобрите практики во новинарството за оваа публика.
Нијансирани желби: Што всушност бара публиката?
Спроведените панели со корисниците покажаа дека нивните барања не можат да се поедностават во еден единствен формат или платформа. Наместо тоа, тие изразија нијансирани и навидум контрадикторни желби: бараат вестите да бидат сериозни, но истовремено пријателски поставени; сакаат кратки билтени, но и подлабоки објаснувања; бараат чисти факти, но и практични насоки за секојдневниот живот. Она што е најважно, тие сакаат наменски простор во медиумите, но никако сегрегација од остатокот од општеството.
Прилагодувањето на новинарството за оваа публика не го стеснува неговиот домет, туку напротив – го проширува. Промените во уредувачкиот пристап и јазикот можат да им помогнат не само на лицата со попреченост во учењето, туку и на луѓето кои се соочуваат со деменција, повреди на мозокот, ограничена писменост или пак на оние на кои јазикот на медиумот не им е мајчин јазик. Јавните социјални медиуми и сервиси имаат и законска обврска и реална можност да инвестираат во вакви формати, прифаќајќи дека новинарството мора да изгледа и да звучи поинаку за да биде праведно за сите.
Адаптација: Брц

