
Нов Зеланд внесе во парламентот предлог-закон со кој на лицата помлади од 16 години би им бил забранет пристапот до најголемите социјални мрежи, а технолошките компании кои нема да ги почитуваат правилата би можеле да бидат казнети со сума до 10 проценти од нивниот глобален годишен приход. Предлогот, претставен во понеделникот, 24 август, предвидува одговорноста за проверка на возраста да биде на платформите, а не на децата или нивните родители.
Предлог-законот носи име Online Safety (Minimum Age and Child Safety Risk Assessment) Bill и би ги опфатил платформите со висок ризик како Instagram, TikTok, Snapchat и Facebook.
Компаниите би морале да преземат „разумни чекори“ за да утврдат дали корисникот има најмалку 16 години. Како можни методи се наведуваат веќе постојните податоци за корисничките сметки, технологија за процена на возраста преку лице, услуги за дигитален идентитет и официјални документи за идентификација.
Премиерот Кристофер Луксон вели дека државата повеќе не може да го игнорира влијанието на социјалните мрежи врз младите.
Според податоците што ги објави неговата влада, еден од три Новозеланѓани на возраст од 13 до 17 години поминува најмалку пет часа дневно на социјалните мрежи. Владата оценува дека децата се изложени на штетни содржини, технологии дизајнирани да создаваат зависност и притисоци што влијаат врз нивното ментално здравје, спиењето, образованието и семејниот живот.
„Имаме мерки за заштита на децата во реалниот свет и тие ни се потребни и во виртуелниот свет“, порача Луксон.
Предлогот, сепак, не предвидува целосно исклучување на малолетниците од сите онлајн услуги.
Апликациите за директна комуникација како WhatsApp, платформите за онлајн игри како Roblox, како и алатките за вештачка интелигенција чија примарна функција е информирање или продуктивност, меѓу кои ChatGPT, Gemini и Copilot, би биле изземени од старосната забрана.
Од друга страна, таканаречените AI companions, системи дизајнирани да симулираат емотивна врска или личен однос со корисникот, би биле опфатени со новата регулатива. Платформите што ги користат деца исто така би морале редовно да проценуваат какви ризици создаваат нивните услуги и да известуваат што преземаат за нивно намалување.
За надзор на системот е предвидено формирање регулатор за онлајн безбедност во рамките на новозеландското Министерство за внатрешни работи. Тој би имал овластување да врши истраги, да ја проверува усогласеноста на платформите и да ги спроведува санкциите.
Казните се меѓу најстрогите делови од предлогот. Компанија што нема да ги исполни обврските би можела да плати до 10 проценти од глобалниот приход, додека за децата, родителите и старателите не се предвидени парични или други казни.
Сепак, не е сигурно дека предлог-законот ќе стане закон.
Двата помали партнери во владината коалиција, ACT и New Zealand First, веќе најавија дека нема да го поддржат. Главната опозициска Лабуристичка партија засега не кажала дали ќе гласа за него. Поради тоа, владата на Луксон во моментов нема обезбедено парламентарно мнозинство за усвојување.
Дополнителна пречка е изборниот календар. Парламентот треба да биде распуштен на 1 октомври, а парламентарните избори во Нов Зеланд се закажани за 7 ноември 2026 година, што значи дека предлогот нема да стигне до гласање пред изборите и неговата судбина ќе зависи и од составот на следниот парламент.
Нов Зеланд го следи примерот на Австралија, која во декември 2025 година стана првата земја што воведе национална забрана за користење социјални мрежи од лица помлади од 16 години. Слични ограничувања или законски иницијативи во меѓувреме се појавија и во други држави.
Дебатата, сепак, останува поделена. Поддржувачите сметаат дека старосната граница ќе им даде дополнителна заштита на децата и ќе ги натера технолошките компании да преземат поголема одговорност. Критичарите предупредуваат дека системите за проверка на возраста отвораат прашања за приватноста, собирањето лични податоци и можноста младите едноставно да ги заобиколат ограничувањата.
Токму затоа новозеландскиот предлог не е само расправа за тоа кога децата треба да добијат пристап до Instagram или TikTok, туку и за тоа колкава одговорност треба да имаат самите технолошки платформи за безбедноста на своите најмлади корисници.

