ВЕСТИЕДНАКВИИМПУЛС
Во тренд

Инклузијата не е само место во училницата: Европски извештај открива што сè уште ги исклучува учениците со попреченост

И покрај напредокот во законодавството и воведувањето различни модели за поддршка, учениците со попреченост во Европа и натаму се соочуваат со недостиг од обучен кадар, непристапни училишта и наставни материјали, недоволно финансирање и нееднаква примена на инклузивните политики. Ова го покажува новиот извештај „Breaking Barriers to Inclusive Education“ на Европскиот форум за попреченост (EDF), објавен на 2 септември 2026 година.

Истражувањето ги разгледува политиките и практиките во Хрватска, Естонија, Италија, Луксембург и Португалија, врз основа, меѓу другото, на интервјуа со организации на лица со попреченост во овие пет земји. Затоа, извештајот не претставува статистички пресек на целата Европска Унија, туку споредбена анализа на различни пристапи кон остварувањето на правото на инклузивно образование утврдено со Конвенцијата на ОН за правата на лицата со попреченост.

Според Европскиот форум за попреченост, инклузијата не значи само ученикот со попреченост да биде запишан во редовно училиште. Училишната средина треба да овозможи целосно учество во наставата и училишниот живот, со соодветно приспособување, пристапни материјали и различни форми на комуникација, меѓу кои знаковен јазик, Брајово писмо и пристапни дигитални содржини.

Недостигот од кадар е заеднички проблем

Еден од најчесто посочуваните проблеми е недоволната подготовка на наставниот кадар. Според организациите вклучени во истражувањето, голем број наставници немаат доволно образование за работа со ученици со попреченост, за инклузивни наставни методи и за пристапот кон попреченоста заснован на човекови права.

Проблемот дополнително го продлабочува недостигот од специјализирани професионалци, како образовни асистенти, стручни лица и толкувачи на знаковен јазик. Во Луксембург, на пример, соговорниците во истражувањето предупредуваат дека наставниците често се чувствуваат неподготвени и преоптоварени бидејќи стручната поддршка не е постојано присутна. Во Естонија, пак, се наведуваат тешкотии при обезбедување толкувачи на естонски знаковен јазик и специјалисти во училиштата.

Истражувањето покажува дека самото преместување на учениците во редовните училишта не е доволно доколку училиштата немаат капацитет да одговорат на нивните потреби. Во Естонија, уделот на ученици со попреченост во редовните училишта се зголемил од 64,9 проценти во 2020 на 76,8 проценти во 2024 година, но организациите предупредуваат дека сите училишта немаат подеднакво знаење и ресурси за нивна целосна поддршка.

Пристапноста не завршува со рампа на влезот

Физичката пристапност останува проблем, особено во постарите училишни објекти и во руралните средини. Но извештајот укажува и на помалку видливи бариери: доцнење на учебници на Брајово писмо, дигитални материјали што не функционираат со читачи на екран, недостиг од асистивна технологија и нееднаква достапност на стручните служби.

Португалија е издвоена како пример на земја со напредна законска рамка. Тамошниот Закон-декрет 54/2018 ги поставува принципите на универзалност, еднаквост, персонализација и инклузија. Сепак, организациите на лица со попреченост предупредуваат дека токму спроведувањето останува слабата точка: недостигаат човечки и материјални ресурси, обука на образовниот кадар и физичка и дигитална пристапност, а постојат и регионални разлики во достапноста на поддршката.

Италија, која уште од 1977 година го признава правото на учениците со попреченост да посетуваат редовни училишта, користи индивидуализирани образовни планови и специјализирани наставници за поддршка. Но и таму EDF регистрира недоволно финансирање, проблеми со физичката пристапност и јаз меѓу законските обврски и нивното спроведување.

Од законско право до секојдневна реалност

За Европскиот форум за попреченост, клучната задача повеќе не е само усвојување закони, туку нивно претворање во секојдневна практика во училницата. Организацијата препорачува задолжителна и сеопфатна обука на наставниците, образование за попреченоста за целиот училишен персонал, поголемо финансирање на специјалисти и пристапни ресурси и посилни механизми за следење на спроведувањето на законите.

EDF особено инсистира образовните системи да се оддалечат од медицинскиот модел, во кој попреченоста главно се третира како проблем на поединецот, и да преминат кон пристап заснован на човекови права, при што обврската е системот да ги отстрани бариерите што го спречуваат рамноправното учество.

Заклучокот на извештајот е дека сите пет анализирани земји покажуваат напредок и политичка определба за поинклузивно образование, но за учениците со попреченост остануваат значајни пречки. Редовното училиште, посочува EDF, мора однапред да биде подготвено да го прими секој ученик и да му ја обезбеди потребната поддршка, наместо семејствата да мора да бараат училиште што случајно располага со соодветни услови.

Редакција Брц

Back to top button