ВЕСТИИМПУЛСКОСМОС
Во тренд

Starship стигна до орбитата, Booster 22 не успеа – сега сите очи се вперени во Ship 42

Starship Flight 15 стигна до орбитата и распореди 26 сателити Starlink V3. Вечерва SpaceX се обидува да го фати Ship 42 при враќањето.

SpaceX ја изведе 15. пробна мисија на мегаракетата Starship, со амбиција за првпат да ги врати двата нејзини степена на лансирната локација и да ги фати со помош на огромните механички раце на кулата во Старбејс, Тексас.

Лансирањето на 13 ноември беше успешно, а горниот степен Ship 42 стигна до орбитата на Земјата и распореди 26 сателити од новата генерација Starlink V3. Но, првиот дел од планираниот двоен подвиг не успеа: првиот степен Super Heavy, со ознака Booster 22, не се врати на лансирната кула, туку беше пренасочен кон Мексиканскиот Залив поради технички проблем.

Сега вниманието е насочено кон Ship 42, кој треба да го заврши повеќе од 22-часовниот лет, да влезе повторно во атмосферата и да се обиде да се врати на истото место од кое полета.

Лансирање успешно, но Booster 22 не се врати

Starship Flight 15 полета од базата Старбејс на југот на Тексас на 13 ноември, во 16:47 часот по локално време. Станува збор за систем висок околу 122 метри, составен од два степена: Super Heavy, кој го обезбедува почетниот потисок, и Starship, кој продолжува кон вселената.

Околу две минути и 20 секунди по полетувањето, двата степена се разделија. Горниот степен ги активираше своите шест мотори Raptor и продолжи кон орбитата, додека Super Heavy го започна маневарот за враќање кон лансирната локација.

Но, нешто повеќе од шест минути по лансирањето, контролата на летот нареди пренасочување на Booster 22 кон Мексиканскиот Залив поради технички проблем. Наместо да биде фатен од механичките раце на кулата, ракетниот степен се спушти на морската површина, каде што се распадна во огнена експлозија непосредно пред допирот со водата.

Super Heavy од Staeship, паднат во океан
Super Heavy. Фото: SpaceX

Засега не е објавена потврдена причина за проблемот. Затоа, не може да се тврди дали станува збор за дефект на мотор, системот за навигација или друг дел од ракетата.

Ова е особено значајно бидејќи SpaceX претходно веќе трипати успешно фати Super Heavy со механичките раце на кулата, во рамките на претходните тестови. Но, ова беше првиот обид со новата генерација Super Heavy V3.

Ship 42 стигна до орбитата и распореди 26 сателити

Додека првиот степен имаше проблеми, горниот дел од ракетата ја продолжи мисијата.

Околу 27 минути по лансирањето, Ship 42 ја достигна планираната орбита на височина од приближно 275 километри над Земјата. Во текот на првите два часа од летот беа ослободени сите 26 сателити Starlink V3.

Ова е вторпат Starship да испорача оперативни сателити во вселената, по претходната мисија. Новата генерација Starlink V3 е важна за проширувањето на мрежата за сателитски интернет.

Според податоците на SpaceX, секој сателит V3 треба да додаде околу еден терабит во секунда капацитет на мрежата. Вкупно 26 сателити претставуваат значително зголемување на капацитетот на системот.

Со тоа, Flight 15 веќе постигна две важни цели: успешно достигнување орбита и распоредување на целокупниот планиран товар. Но, најважниот тест за целосната повторна употребливост на Starship сè уште не е завршен.

Што се случува со Ship 42 и кога се очекува враќањето?

Според планот на SpaceX, Ship 42 треба да помине приближно 22 часа во вселената, да направи околу 14 кружења околу Земјата и потоа да се врати во Старбејс.

Обидот за враќање и фаќање е планиран за денеска, 14 ноември, околу 22:17 часот по македонско време, со можни мали промени во распоредот.

Пред да добие дозвола за враќање, контролниот тим на SpaceX ќе изврши неколку проверки на состојбата на леталото. Компанијата предвидела повеќе контролни точки во текот на летот, на кои може да одлучи дали е безбедно да продолжи кон планираното враќање.

Ако се појави сомнеж во исправноста на системите, мисијата може да биде прекината со контролирано спуштање во однапред определени области на Тихиот Океан, во близина на Хаваите или покрај брегот на Чиле.

Ако сите проверки бидат успешни, следува најсложениот дел.

Околу еден час по последната проверка за враќање, еден од моторите Raptor треба повторно да се активира за кратко време и да ја намали орбитата на леталото. Потоа Ship 42 ќе започне повторно да влегува во атмосферата.

Според планираниот распоред, влегувањето во атмосферата треба да започне околу 21 часот по македонско време, а завршниот маневар и обидот за фаќање се очекуваат околу 22:17 часот.

За време на спуштањето, Starship ќе лета во хоризонтална положба, со топлинскиот штит свртен кон атмосферата. Четирите подвижни аеродинамички клапни ќе му овозможат да ја контролира траекторијата и да ја намалува брзината.

Во завршната фаза, леталото ќе треба да го изведе таканаречениот маневар за превртување: од хоризонтална положба ќе се постави вертикално, ќе ги активира моторите Raptor и ќе ја намали брзината до речиси целосно запирање.

Тогаш на сцена стапуваат механичките раце на кулата.

Како функционира фаќањето со механичките раце?

Системот познат како „Мехазила“ користи две огромни механички раце, популарно наречени „стапчиња“ (chopsticks), поставени на специјално изградена лансирна кула.

Систем на механички раце за прифаќање на леталото
„Мехазила“

Нивната задача е да го фатат ракетниот степен додека тој се спушта вертикално, наместо да дозволат да слета на нозе или да падне во океанот.

Тоа е значително поинаков пристап од оној што SpaceX го користи кај ракетите Falcon 9. Кај нив, првиот степен слетува на специјално подготвена платформа или пловечка платформа во океанот, користејќи ги сопствените потпорни ногарки.

Кај Starship, самата лансирна кула станува дел од системот за слетување.

Механичките раце треба прецизно да го позиционираат леталото и да го прифатат во моментот кога тоа речиси целосно ќе ја запре вертикалната брзина.

SpaceX веќе ја демонстрираше оваа технологија со првиот степен Super Heavy, но враќањето и фаќањето на горниот степен Starship е нов предизвик.

Зошто овој тест е толку важен?

Целта на SpaceX не е само да изгради поголема ракета, туку да создаде целосно повторно употреблив вселенски транспортен систем.

Starship ракета спремна за лансирање

Денешните ракети често губат дел од својата конструкција по секое лансирање. Дури и кога првиот степен може да се врати, вториот степен најчесто останува во вселената или завршува во океанот.

Starship е замислен поинаку. И Super Heavy и самиот вселенски брод треба да можат да се вратат, да бидат прегледани, подготвени и повторно употребени.

Ако SpaceX успее да го демонстрира тоа, ќе направи огромен чекор кон намалување на трошоците за транспорт во вселената. Наместо за секоја мисија да се произведува нова ракета, истите летала би можеле да изведуваат повеќе мисии со многу пократки паузи меѓу нив.

Тоа е особено важно за амбициите на компанијата поврзани со проширувањето на Starlink, но и за идните мисии кон Месечината и Марс.

НАСА го избра Starship како вселенски лендер за програмата Artemis, со кој американските астронаути треба да се спуштат на Месечината. За да биде тоа возможно, сепак, остануваат и други големи технички предизвици, меѓу кои и демонстрацијата на пренос на гориво меѓу летала во орбитата.

Ројтерс наведува дека НАСА и SpaceX се надеваат на користење на Starship за месечевите мисии во 2028 година, иако остануваат сериозни развојни и технички предизвици.

Што треба да следиме вечерва?

Најважниот момент нема да биде само дали Ship 42 ќе се врати на Земјата, туку дали ќе успее да ја заврши целата постапка безбедно и да биде фатен од кулата.

Постојат три можни исходи:
– Успешно фаќање: Ship 42 се враќа во Старбејс и механичките раце го прифаќаат. Тоа би било прво вакво достигнување за горниот степен на Starship.
– Контролирано спуштање во океанот: леталото безбедно ја завршува мисијата, но не се враќа на лансирната кула. Тоа би значело дека SpaceX одлучила дека фаќањето не е безбедно или дека некој од системите не ги исполнува условите.
– Неуспех при враќањето: проблем со топлинскиот штит, моторите, контролата на летот или други системи би можел да доведе до губење на леталото.
Важна разлика е што успешното враќање на Ship 42 само по себе не би значело дека Starship е подготвен за редовна употреба. Но, би претставувало огромен чекор во докажувањето дека и горниот степен може да биде повторно употребен.

SpaceX најави дека официјалниот пренос ќе продолжи и во текот на орбиталниот лет, со можност за следење на завршниот обид за фаќање.

Преносот може да се следи на официјалната страница на SpaceX и на профилот на компанијата на X.

Вечерва, вниманието на вселенската индустрија ќе биде насочено кон еден конкретен момент: дали огромниот вселенски брод ќе успее да се врати таму од каде што полета – и да биде фатен во воздух.

Ј. Ѓорѓиоски со GPT-6

Поврзани вести

Back to top button