БАЛКАНВЕСТИЕКОНОМИЈАМАКЕДОНИЈА

100.000 возачи од Западен Балкан го чекаат Брисел: Денеска се решава проблемот со правилото 90/180

По вчерашните координирани протести на транспортерите во Македонија, Србија, Босна и Херцеговина и Црна Гора, денеска во Брисел се очекува разговор на европско ниво од кој професионалните возачи од Западен Балкан очекуваат конкретен чекор кон решавање на проблемот со престојот во Шенген-зоната.

Според „Макам-транс“ и регионалните транспортни здруженија, на 1 септември е предвиден состанок на Европската комисија и претставници на земјите од Шенген-зоната во рамките на разговорите за новата визна политика на ЕУ, при што превозниците бараат на дневен ред да биде и статусот на професионалните возачи. До утрово нема објавен официјален исход од состанокот.

Вчера транспортерите со камиони протестираа пред Делегацијата на Европската Унија во Скопје, а истовремени акции беа организирани и во останатите три земји од регионот. Протестите беа предупредувачки, во пресрет на денешните разговори во Брисел.

Според проценките на „Макам-транс“, проблемот директно засега околу 17.000 професионални возачи од Македонија, додека во Македонија, Србија, Босна и Херцеговина и Црна Гора вкупниот број се проценува на околу 100.000 возачи. Тоа се проценки на транспортните здруженија, а не официјална статистика на ЕУ.

Што е правилото 90/180?

Според правилата на Шенген-зоната, државјаните на трети земји кои имаат безвизен пристап можат да престојуваат на нејзината територија најмногу 90 дена во кој било период од 180 дена.

Правилото се применува и на македонските граѓани. Во пресметката се собираат сите денови поминати во Шенген во претходниот период од 180 дена.

Проблемот за транспортерите е што професионалните возачи не патуваат во ЕУ како туристи, туку нивното присуство во Шенген е директно поврзано со работата.

Возач може во понеделник да влезе во Грција со стока, во вторник да се врати во Македонија, а неколку дена подоцна повторно да влезе во Шенген со нова тура. Иако меѓу патувањата престојува дома, секој календарски ден во кој се наоѓа на територијата на Шенген влегува во пресметката.

Токму затоа транспортерите тврдат дека за професијата е потребен посебен режим.

И самата Европска комисија признава дека постои проблем

Особено значаен аргумент за превозниците е што проблемот веќе е експлицитно наведен во официјалната Визна стратегија на Европската Унија, усвоена од Европската комисија на 29 јануари 2026 година.

Во документот Европската комисија наведува дека европското право во моментов дозволува престој до 90 дена во период од 180 дена, но признава дека постојат професионалци од трети земји кои поради природата на работата мора често да се движат меѓу различни земји членки.

Меѓу примерите што ги набројува Комисијата се уметници на турнеи, спортисти, експерти на прекугранични проекти, работници што ги поддржуваат европските индустрии и услуги и, конкретно, возачи на камиони што ги опслужуваат европските компании.

Комисијата во стратегијата најавува дека ќе работи со земјите членки за да најде „прагматични решенија“ за продолжен краткорочен престој на одредени категории граѓани од трети земји.

Меѓу можностите што треба да се разгледуваат е и нова европска регулатива со посебни правила за продолжен краткорочен престој.

Тоа е првпат проблемот толку директно да биде препознаен во стратешки документ на Европската комисија и токму затоа транспортерите очекуваат денешните разговори да произведат барем преодно решение.

Превозниците бараат часови наместо денови

На претходниот состанок на техничката работна група со Европската комисија, одржан на 4 август, претставниците на превозниците од Западен Балкан предложиле едно привремено решение.

Додека се подготвува долгорочен режим или посебни визи за професионалните возачи, тие бараат престојот во Шенген да не се пресметува во цели календарски денови, туку според реалните часови поминати на територијата на Шенген.

Тоа би било значајна промена за возач што, на пример, влегува во Шенген наутро и истиот ден ја напушта зоната. Според сегашниот систем тој ден се брои во лимитот, без оглед дали возачот во Шенген поминал неколку часа или цел ден.

Превозниците претходно бараа и целосно професионално изземање од правилото 90/180 или воспоставување посебен режим за професионални визи.

EES го направи проблемот многу повидлив

Самото правило 90/180 не е ново, но состојбата дополнително се усложни со целосното воведување на европскиот Entry/Exit System, EES.

Системот е целосно оперативен во Шенген од 10 април 2026 година и електронски ги евидентира влезовите и излезите на државјаните од земји надвор од ЕУ кои патуваат на краток престој.

Со тоа пресметувањето на престојот станува многу посистематско.

Транспортните здруженија нагласуваат дека EES не го создал проблемот, туку само го направил многу повидлив и ја намалил можноста различните премини практично да го толкуваат престојот на различен начин.

Од „Макам-транс“ ги предупредија возачите внимателно да водат сопствена евиденција преку тахографските картички, налозите за товарење и GPS-податоците, за да знаат колку од дозволениот престој им останува пред да прифатат нова тура.

Ако нема решение, следна координиран протест на граничните премини

Вчерашниот протест беше замислен како последно предупредување пред денешните разговори.

Транспортерите од четирите земји договорија дека, доколку Европската комисија не понуди конкретно и применливо преодно решение, следниот чекор може да биде координиран протест на граничните премини.

Како можен датум се споменува 14 септември, но тоа сè уште не значи автоматска блокада. За таквата акција ќе треба дополнителна одлука на транспортните здруженија и усогласување со надлежните институции во секоја од земјите.

Превозниците нагласуваат дека блокадата не им е цел, бидејќи запирањето на камионите прво предизвикува финансиска загуба токму за транспортните компании. Сепак, предупредуваат дека без решение ќе бидат загрозени и транспортот на стоки, репроматеријали и лекови, како и синџирите за снабдување меѓу Западен Балкан и Европската Унија.

Владата на Македонија, како што претходно информира вицепремиерот и министер за транспорт, Александар Николоски, работи на решавање на прашањето преку склучување нови билатерални договори со земјите членки на шенген-зоната. Сепак, од „Макам транс“ нагласуваат дека се работи за вонредна ситуација, која бара системска политичка одлука на ниво на целата Европска Унија бидејќи билатералните договори се само форма на лобирање, а, нагласуваат, конечните решенија бараат согласност од сите 30 држави.

Затоа денешните разговори во Брисел се сметаат за клучни. Прашањето повеќе не е дали правилото 90/180 претставува проблем за одредени професии, бидејќи тоа веќе го признава и Визната стратегија на Европската комисија.

Главното прашање е дали Брисел и земјите членки ќе најдат механизам со кој професионалните возачи ќе можат да ја извршуваат својата работа без да бидат третирани исто како краткорочни туристички патници.

Ј. Ѓ.

Поврзани вести

Back to top button