ВЕСТИИМПУЛСМАГАЗИНСВЕТТРЕНД
Во тренд

Зошто Нави Пилај ја доби Нобеловата награда за мир: Жената што докажа дека зборовите убиваат

Случајот на Трибуналот за Руанда - Како Нави Пилај помогна пропагандата да се третира како злосторство

Во историскиот судски процес против раководители на радио и весник, Меѓународниот кривичен трибунал за Руанда утврди дека медиумите можат да бидат инструменти за поттикнување геноцид. Пресудата со која претседаваше Нави Пилај постави важен правен преседан за одговорноста на оние што преку зборови поттикнуваат масовно насилство.

Кога во декември 2003 година Меѓународниот кривичен трибунал за Руанда ги осуди тројцата медиумски функционери обвинети за улога во геноцидот врз Тутсите, пресудата отвори едно од најтешките прашања за слободата на говорот: кога пропагандата престанува да биде политичка порака и станува кривично дело?

Судскиот совет со кој претседавала јужноафриканската судијка Наванетем „Нави“ Пилај ги прогласи за виновни Фердинанд Нахимана, Жан-Боско Барајагвиза и Хасан Нгезе за злосторства што вклучувале геноцид, поттикнување геноцид и злосторства против човештвото. Случајот стана познат како „Медиумскиот процес“ и се однесуваше на улогата на радиостаницата Радио-телевизија Либр де Мил Колин (RTLM) и весникот „Кангура“ во ширењето етничка омраза и поттикнувањето насилство во Руанда во 1994 година.

Радио и весник како инструменти на геноцидот

Во геноцидот во Руанда, кој траеше приближно 100 дена во 1994 година, беа убиени околу 800.000 луѓе, главно Тутси, но и умерени Хуту. Насилството не се ширеше само преку вооружени групи и директни наредби. Радиото и печатот одиграа значајна улога во создавањето атмосфера во која припадниците на една етничка група беа претставувани како непријатели што треба да бидат отстранети.

RTLM емитуваше пораки со кои Тутсите беа дехуманизирани, а во одредени случаи беа објавувани и имиња и локации на луѓе што требало да бидат нападнати. Весникот „Кангура“, под уредништво на Хасан Нгезе, објавуваше текстови што ја поттикнуваа омразата кон Тутсите и ги претставуваа како закана за мнозинското население.

Во судската постапка беа разгледувани конкретни емисии, текстови и активности на обвинетите, како и нивната поврзаност со пошироките напори за поттикнување и организирање насилство.

Според официјалниот архив на Трибуналот, судијата Пилај при изрекувањето на казната на Нахимана нагласила дека тој ја разбирал моќта на зборовите и го користел радиото за ширење омраза и насилство. Таа посочила дека неговото влијание придонело за смртта на илјадници цивили, иако самиот не употребил физичко оружје.

Што точно утврди судот?

На 3 декември 2003 година, Нахимана и Нгезе беа осудени на доживотен затвор, додека Барајагвиза доби казна од 35 години затвор. Во жалбената постапка во 2007 година, дел од пресудите и казните беа изменети.

Значењето на случајот не е во тоа што судот ја прогласил секоја пропаганда за кривично дело. Напротив, Трибуналот правел разлика меѓу заштитениот говор и содржините што претставувале директно и јавно поттикнување геноцид, прогон или други кривични дела.

Во пресудата било нагласено дека мора да се разликува дискусијата за етничкиот идентитет од промовирањето етничка омраза. Оваа разлика е суштинска: критика на властите, политички став или контроверзно мислење не се автоматски кривично дело. За кривична одговорност се потребни докази што ги исполнуваат конкретните правни услови за делото за кое се суди.

Со тоа, процесот ја постави одговорноста на медиумските актери во контекст на нивните конкретни постапки, влијанието на нивните пораки и нивната поврзаност со злосторствата.

Од Руанда до Нобеловата награда за мир

Улогата на Нави Пилај во овој процес е еден од важните делови од нејзината повеќедецениска кариера во меѓународното право. Родена во Јужна Африка во 1941 година, таа се борела за човекови права во периодот на апартхејдот, а подоцна станала судијка во Меѓународниот кривичен трибунал за Руанда, каде што била и претседателка на судскиот совет.

Пилај учествувала и во развојот на меѓународната судска практика за сексуалното насилство во војна. Во историскиот предмет „Акајесу“, Трибуналот во 1998 година утврди дека силувањето и сексуалното насилство, кога се извршени со намера да се уништи заштитена група, можат да претставуваат геноцид. Подоцна, од 2008 до 2014 година, таа беше висока комесарка на Обединетите нации за човекови права.

Нави Пилај е добитничка на Нобеловата награда за мир за 2026 година

Нобеловиот комитет ја награди Пилај со Нобеловата награда за мир за 2026 година за нејзиниот придонес во промовирањето на мирот и меѓународното право. Во образложението беше истакната нејзината улога во развојот на меѓународниот правен поредок и во утврдувањето на одговорноста за тешките меѓународни злосторства.

Ј. Ѓ.

Back to top button