
Филмската, телевизиската и театарската индустрија во последниве неколку години минуваат низ значајна трансформација во односот кон инклузијата. Сепак, едно од најважните прашања што сè уште ги предизвикува креативците и продуцентите е застапеноста на актерите со попреченост. Станува збор за професионални уметници со физички, сензорни или когнитивни оштетувања кои со својот талент го збогатуваат културниот простор, но истовремено се борат за поинаков третман на сцената и пред камерите.
Клучниот барање на оваа заедница и на застапниците за инклузија е принципот на автентично претставување. Овој концепт подразбира дека ликовите кои живеат со одредена попреченост треба да бидат толкувани од актери кои имаат вистинско, лично искуство со таа состојба, наместо тие улоги по дефолт да им се доделуваат на актери без попреченост. Праксата за заменување на ова искуство со глума честопати се споредува со застарени и надминати филмски традиции, бидејќи ја одзема можноста уметниците со попреченост да ја раскажат сопствената приказна. Истражување на фондацијата „Рудерман“ покажа дека повеќе од 95 проценти од телевизиските ликови со попреченост во анализираниот период биле толкувани од актери без попреченост.
Имиња кои ги срушија бариерите во Холивуд и на Бродвеј
Борбата за автентичност донесе видливи резултати благодарение на исклучителните остварувања на неколку светски познати актери.
Еден од најсветлите примери во историјата на кинематографијата е Мајкл Џеј Фокс (Michael J. Fox). Славниот актер, кој стекна светска слава со трилогијата „Враќање во иднината“, со децении отворено работи и се појавува во јавноста со Паркинсонова болест, претворајќи ја својата состојба во глобална платформа за подигање на свеста и дестигматизација.
Во областа на театарот и филмот, актерката Алисон Строкер (Ali Stroker) влезе во историјата како првата личност во инвалидска количка која освоила престижна награда „Тони“ за нејзината улога во мјузиклот „Оклахома!“. Нејзиниот успех јасно покажа дека физичките бариери на сцената се само прашање на архитектура и адаптација, а не на уметнички квалитет.
Историски пробив направи и Трој Коцур (Troy Kotsur), кој стана вториот глув актер во историјата што освоил Оскар за споредна улога во филмот „CODA“. Пред него, тоа ѝ успеа само на неговата колешка Марли Матлин (Marlee Matlin), која во 1986 година го освои Оскарот за филмот „Деца на помалиот бог“. Нивните кариери се клучниот доказ дека уметниците со оштетен слух носат посебна длабочина и специфичен израз кој не може да се симулира.
View this post on Instagram
Во светот на телевизиските серии, Р Џеј Мити (RJ Mitte), кој го толкуваше ликот на Волтер Јуниор во култната серија „Breaking Bad“, успеа да го привлече вниманието кон лицата со церебрална парализира. Мити, кој и самиот живее со оваа состојба, отворено зборува за потребата индустријата да дава рамноправни можности при кастинзите.
Меѓу најпопуларните актери на денешницата е и Питер Динклиџ (Peter Dinklage), познат по незаборавната улога на Тирион Ланистер во серијата „Игра на тронови“. Динклиџ, кој живее со ахондроплазија (форма на дворфизам), со години се бори против стереотипното кастирање на актерите со низок раст, инсистирајќи на сложени, длабоки и достоинствени ликови.
Исто така, британскиот актер Ворик Дејвис (Warwick Davis), познат по улогите во франшизите „Хари Потер“ и „Војна на ѕвездите“, основаше и сопствена агенција за да им овозможи на уметниците со низок раст достоинствени улоги во забавната индустрија.
Меѓу најпознатите актери со попреченост е и Лорен Ридлоф, позната од „The Walking Dead“ и „Eternals“. Како глува актерка, таа во филм на Марвел ја одигра Макари, првиот глув суперхерој во филмскиот универзум на Марвел.
Во поновата генерација силно се истакнува и Адам Пирсон, актер со неврофиброматоза тип 1, кој се појави во „Under the Skin“ со Скарлет Јохансон и во наградуваниот „A Different Man“. Пирсон отворено говори против сведувањето на актерите со попреченост само на нивниот изглед или медицинска состојба и инсистира дека треба да имаат пристап до поширок спектар ликови.
Во индустријата сè почесто се споменуваат и Џејми Бруер, актерка со Даунов синдром позната од „American Horror Story“, Зак Готсаген, кој се прослави со „The Peanut Butter Falcon“, Алаква Кокс, глува актерка и изведувачка позната како Ехо во продукциите на Марвел, како и Милисент Симондс, глувата актерка од „A Quiet Place“.
Промена на парадигмата: Од сочувство до еднаквост
Кога улогата на лице со попреченост ја толкува актер со соодветно животно искуство, изведбата добива слоевитост, прецизност и емотивна искреност кои се недостижни за површинска имитација. Стереотипите, кои честопати ги прикажуваа овие ликови или како трагични жртви или како нереални „херои“, конечно отстапуваат место пред реалните, човечки приказни.
Зборовите имаат тежина: Мал водич за соодветна терминологија кога зборуваме за лицата со попреченост
Сепак, промената не се сведува само на тоа актер со попреченост да игра лик со попреченост. Организации што се занимаваат со инклузија нагласуваат дека вистинскиот напредок ќе дојде кога таквите актери ќе добиваат улоги на адвокати, родители, љубовни партнери, негативци, суперхерои или комични ликови без нивната попреченост нужно да биде центарот на приказната. Фондацијата „Рудерман“ во последните години работи со големи студија и телевизиски компании за да се зголеми бројот на аудиции и работни места за актери со попреченост.
Успехот на „CODA“, пробивот на Лорен Ридлоф во Марвел и сè поголемата видливост на актери како Пирсон покажуваат дека публиката е подготвена за приказни во кои попреченоста не се користи само како драматичен мотив. Предизвикот за индустријата останува тие примери да престанат да бидат исклучок и да станат нормален дел од филмското и телевизиското кастирање.
Застапеноста на актерите со попреченост не е само прашање на праведност на пазарот на труд во уметноста, туку и порака до целото општество. Кога публиката на малите и големите екрани гледа успешни и талентирани уметници кои живеат со различности, тоа директно го менува начинот на кој ги восприемаме луѓето со попреченост и во секојдневниот живот.
Редакција Брц










