ВЕСТИЕДНАКВИИМПУЛСИТ
Во тренд

Екстремна дигитална исклученост – Општините и државните претпријатија паѓаат на тестот

Вториот дел од истражувањето на Брц.мк открива како локалната самоуправа и претпријатијата како ЈСП Скопје ги оставаат лицата со попреченост во дигитална изолација.

Ако порталите на централната власт покажуваат одреден степен на свесност и иницијални обиди за усогласување пред истекот на законскиот рок, состојбата на ниво на локалната самоуправа може да се опише како екстремна дигитална исклученост. Општините, јавните претпријатија и инспекторатите се првата точка на контакт на граѓанинот со државата, но токму нивните дигитални платформи остануваат длабоко недостапни за лицата со оштетен вид и слух. Според истражувањата и мониторингот спроведени од граѓанскиот сектор, конкретно од Фондацијата за интернет и општество „Метаморфозис“, општинските веб-страници во Северна Македонија бележат поразително ниски резултати дури и во основните параметри на транспарентност. Истражувањето покажува дека просечната отвореност на општините изнесува само 25 проценти, при што голем дел од веб-страниците сè уште не ги содржат ниту основните информации барани со закон, оставајќи ја дигиталната пристапност целосно на маргините.

Недостаток на ресурси и застарени софтверски решенија

Анализата на општинските портали открива дека тие често се базираат на застарени софтверски решенија и шаблони кои се фундаментално некомпатибилни со современите читачи на екран. Архитектурата на овие сајтови изобилува со слики без алтернативен текст, збунувачка хиерархија на наслови кои не следат логичен редослед и сложени паѓачки менија кои се невозможни за навигација преку тастатура. Ова е особено проблематично бидејќи кога слепо или глуво лице има потреба да провери информации за локални даноци, да преземе формулар за градежна дозвола или да пријави комунален проблем преку општинскиот сајт (како на пример порталот на Општина Гази Баба), непристапноста на страницата директно го оневозможува остварувањето на овие права.

За разлика од министерствата кои можат да се потпрат на централизирана поддршка од Министерството за дигитална трансформација, општините често се соочуваат со сериозен недостаток на финансиски ресурси и стручен ИТ кадар за да спроведат комплексни ревизии на нивните дигитални платформи. Воведувањето на евтини додатоци кои само нудат опција за зголемување на фонтот не претставува суштинско усогласување со WCAG 2.1 стандардите. Без насочена финансиска и техничка поддршка од централната власт, рокот до 31 декември за повеќето општини ќе остане недостижна цел, што ќе резултира со ситуација во која граѓаните со попреченост ќе бидат двојно дискриминирани – не само поради нивниот инвалидитет, туку и поради општината во која живеат.

Државните претпријатија и инспекторатите: Од сертификација до целосна непристапност

Секторот на јавни претпријатија, агенции и државни инспекторати манифестира огромни варијации во пристапот кон дигиталната инклузија, кои се движат од позитивни примери на сертифицирана усогласеност до целосно игнорирање на потребите на лицата со попреченост.

Позитивен исклучок во овој сегмент претставува Јавното претпријатие Водовод и канализација – Скопје. На нивната официјална веб-страница експлицитно е наведено дека платформата е усогласена со Насоките за пристапност на веб-содржина 2.1 (WCAG 2.1) на Конзорциумот за светска мрежа (W3C), и тоа на бараното ниво АА. Ова укажува на фактот дека институцијата вложила ресурси за да ги објасни принципите на пристапноста и да ја адаптира својата содржина. Сличен позитивен пример е и веб-страницата на Центарот за управување со кризи (ЦУК), која исто така содржи декларација дека се развива во согласност со WCAG 2.1, ниво AA стандардите. Овие примери докажуваат дека имплементацијата на строгите меѓународни технички критериуми е апсолутно изводлива во рамките на македонскиот јавен сектор кога постои јасна институционална волја и ангажирање на соодветна стручност.

Меѓутоа, од другата страна на спектарот се наоѓаат институции чии услуги се од критично значење за секојдневното функционирање на граѓаните, а кои сериозно потфрлаат во дигиталната пристапност. Најрепрезентативен пример е Јавното сообраќајно претпријатие (ЈСП Скопје). Според континуираните реакции и барања на здруженијата на слепи лица, електронските сервиси и дигиталните услуги поврзани со јавниот превоз во главниот град сè уште не ги исполнуваат ниту основните стандарди за пристапност. Слепите лица бараат доследна примена на стандардите за дигитална пристапност до превозот, бидејќи неможноста самостојно да се провери возен ред преку веб-страницата, да се навигира низ електронските мапи на линиите или да се користи мобилната апликација за надополнување на електронски картички, претставува сериозно нарушување на нивната независност и право на слободно движење во урбаниот простор.

Слична е ситуацијата и со државните инспекторати и регулаторните тела. Државниот пазарен инспекторат, кој е клучна институција за заштита на правата на потрошувачите и работи под надлежност на Министерството за економија, има веб-презентација која прибира податоци за навигација и одржува базична информациска сигурност, но не нуди напредни функции за пристапност кои би му овозможиле на слепо или глуво лице лесно да поднесе електронска претставка доколку неговите потрошувачки права биле прекршени. Веб-страницата на Дирекцијата за заштита и спасување исто така претставува базичен портал кој бара значителна ревизија за да ги исполни претстојните законски обврски.

И професионалните комори се соочуваат со предизвици. Стоматолошката комора на Македонија, на пример, ги информира своите членови за достапноста на е-услугите преку националниот портал uslugi.gov.mk, но доколку самиот национален портал или поврзаните регистри не се целосно оптимизирани за читачи на екран, здравствените работници со одреден степен на попреченост ќе се соочат со системски бариери во остварувањето на своите професионални обврски.

(Ова е втор дел од опсежната истражувачка анализа на Брц.мк. Во утрешното продолжение читајте: Невидливите бариери – Знаковниот јазик и секојдневната борба на лицата со оштетен вид и слух.)

Прв дел: Рокот истекува: Фасадна усогласеност за дигитална пристапност на владините сајтови

Рокот истекува: Фасадна усогласеност за дигитална пристапност на владините сајтови

Поврзани вести

Back to top button