ЊУЈОРК – Оваа година се одбележува значаен јубилеј – 20 години од усвојувањето на Конвенцијата за правата на лицата со попреченост (ЦРПД), историскиот договор кој целосно го трансформираше глобалното разбирање за попреченоста, заменувајќи ги медицинските и хуманитарните модели со пристап заснован на човекови права, достоинство, еднаквост и автономија. Во рамките на овој мултилатерален јубилеј, од 9 до 11 јуни 2026 година, во седиштето на Обединетите нации во Њујорк ќе се одржи деветнаесеттата сесија на Конференцијата на државите потписнички на Конвенцијата (ЦОСП19). Годинашниот самит ќе се одвива под темата: „ЦРПД на 20 години: Прослава и консолидирање на достигнувањата и обликување на следната фаза од имплементацијата во свет што се менува“.
Во текот на изминатите две децении, Конвенцијата поттикна сериозен напредок ширум светот. Земјите членки ги зајакнаа законските заштити, ја унапредија пристапноста, промовираа инклузивно образование и го проширија учеството на овие лица во јавниот и политичкиот живот, позиционирајќи ја инклузијата како суштински дел од глобалната агенда за одржлив развој.
Бариерите остануваат: Климатските промени и технологијата носат нови ризици
И покрај постигнатиот напредок, меѓународните извештаи предупредуваат дека сè уште постојат огромни системски бариери. Лицата со попреченост и понатаму се соочуваат со нееднаков пристап до образование, вработување, здравствена заштита, социјална заштита, дигитални технологии и вклученост во процесите на носење одлуки.
Дополнително, новите глобални предизвици, како што се воените конфликти, климатските промени, растечката економска нееднаквост и брзите технолошки нарушувања, носат сериозен ризик од дополнително продлабочување на нивната исклученост од општеството.
Лидерството на лицата со попреченост како клуч за решенија
Претстојната конференција ЦОСП19 ќе послужи како клучна платформа за унапредување на конкретни решенија. Дискусиите на светските лидери и експерти ќе бидат фокусирани на три главни столбови:
-
Спречување на експлоатација, насилство и злоупотреба;
-
Зајакнување на системите за нега и поддршка кои промовираат автономија и отпорност;
-
Подобрување на пристапниот граѓански ангажман, лидерството и политичкото учество.
Како дефинирачка сила во изминатите 20 години се посочува токму лидерството на самите лица со попреченост и нивните претставнички организации, чии гласови остануваат во центарот на напредокот. Додека меѓународната заедница го одбележува овој напредок, фокусот мора да се префрли кон забрзување на имплементацијата и преточување на пишаните обврски во мерливи промени на терен за градење инклузивни, отпорни и праведни општества.










